Obraczkowanie jest najwazniejsza i z cala pewnoscia najbardziej powszechna metoda stosowana w badaniach ornitologicznych wymagajacych indywidualnej identyfikacji ptaków. Na obraczce wytloczony jest skrocory adres centrali obraczkowania oraz unikalna kombinacja liter i cyfr. Porownujac daty oraz miejsca obraczkowania i ponownego stwierdzenia obraczkowanego ptaka, mozna okreslic czas, jaki uplyna miedzy tymi zdarzeniami oraz odleglosc i wzajemne polozenie obu tych miejsc Zebranie wiekszej liczby takich wiadomosci (zwanych wiadomosciami powrotnymi) dla jakiegos gatunku, umozliwia poznanie wielu szczegolow jego biologii : tras wedrowek, polozenia zimowisk, przywiazania do miejsc gniazdowania, smiertelnosci, systemu kojazenia oraz wielu innych.

Od roku 1899, kiedy po raz pierwszy zastosowano ta metode badawcza, zaobraczkowanona swiecie setki milionow ptakow. liczba wiadomosci powrotnych o ptakach zaobraczkowanych w Europie przekroiczyla milion juz pod koniec lat siedemdziesiatych.Dotychczasowe opracowania wykazaly jednak istnienie wielu nowych dotadnieprzewidzianych problemow o duzym znaczeniudla nauki i praktyki (szzcegolnie ochrony), nie mozliwych do rozwiazania bez zgromadzenia znacznie obfitszych i bardziej precyzyjnych informacji. Niezbedne okazuja sie uzupelnianie wynikow obraczkowania innymi, rownolegle zbieranymi danymi. Z drugiej strony biologia wielu gatunkow ptakow europejskich zostala juz dosc dobrze poznana i pewne kategorie wiadomosci powrotnych o obraczkowanych ptakach praktycznie nie zwiekszaja naszej wiedzy. Strata czasu i pieniedzy jest np. obraczkowanie ptakow u ktorych nie oznaczono wieku i plci choc znane sa cechy umozliwiajace takie oznaczenie. Sens stracilo takze dorywcze obraczkowanie ptakow lotnych o ktorych nie wiadomo czy gniezdza sie w miejscu obraczkowania, czy tez pochodza z dalszych okolic. Ptaki takie moga byc pozytkiem dlanauki obraczkowane tylko w ramach dobrze przemyslanych programow badawczych, obejmujacych zwykle obok obraczkoania takze inne badania. Zazwyczaj programy takie wymagaja chwytania ptakow w bardzo duzej liczbie, przez dlugi czas. Zwykle sa realizowane przez zespoly badawcze (np Akcja Baltycka, Kuling). W niektorych badaniach tego typu moga uczestniczyc takze osoby pracujace indywidualnie, obraczkujac i zbierajac inne materialy wg schematu przygotowanego przez koordynatora badan."

Zaklad Ornitologii PAN
Nadwislanska 108, 80-680 Gdañsk40

Obraczkowanie ptakow

"Metoda badan polegajaca na znakowaniu posczegolnych osobnikow za pomoca metalowych obraczek ornitologicznych lub znaczkow skrzydlowych. Wspolna cecha obu odmian znakow jest mozliwosc identyfikacji osobnika po zdobyciu go przez dowolnego znalazce w dowolnym miejscu na Ziemi. Mozliwosc te zapewnia umieszcenie na obraczce nazwy i adresu centrali obraczkowania ptakow oraz kolejnego numeru, niepowtarzajacego sie w obrebie jednej serii obraczek. Znakowanie ptakow obraczkami kolorowymi, plastykowymi lub metalowymi bez adresu i numeru kolejnego nie jest obraczkowaniem ptakow w sensie uzywanym w ornitologii. Obraczkowanie ptakow jako metoda badan zostalo wprowadzone przez Dunczyka H. Christian C. Mortensa (1856-1921) w 1898 r. W roku tym Mortensen zaobraczkowal 2 a rok pozniej 162 osobniki. w 1902 rozpoczela obraczkowanie stacja ornitologiczna Rositten, w 1903 - Smithsonian Institution w USA, w 1908 - Helgoland, w 1910 - uniwersytet w Aberdeen w W.B. W 1930 pracowalo juz 30 central obraczkowania w 20 krajach.Od 1931 rozpoczela sie historia polskiego udzialu w obraczkowaniu ptakow. Obecnie liczby zaobraczkowanych ptakow rocznie siegaja kilku milionow, a badania ta metoda sa prowadzone wna wszystkich kontynentach swiata (lacznie z Antarktyda). W Europie i Afryce p[owstaly zrzeszenia central obraczkowania (Euring, Afring) majace za zadanie standaryzacje metod, organizacje wymiuany informacji i wprowadzenie ujednoliconej techniki obliczeniowej do opracowania materialow.

Praki obraczkuje sie jako piskleta lub juz lotne osobniki. kazda z tych metod dostarcza innego materaialu naukowego i wymaga odmiennej techniki pracy.Obraczkowanie pisklat gniazdownikow prowadzi sie wyszukujac gniazda z piskletami w odpowiednim wieku, gdyz do obraczkowania nadaja sie one w pewnym stadium rozwoju, zaleznuym od biologii danego gatunku (czasu przebywania w gniezdzie). Najlepsza pora obraczkowania pisklat jest okres od poczatkow porastania porami do paru dni przed wylotem z gniazda. Mlodsze piskleta czesto gubia zalozone obraczki, piskleta zaobraczkowane tuz przed naturalnym wylotem zwykle przedwczesnie opuszczaja gniadzdo, narazajac sie na rozliczne niebezpieczenstwa z wiazane z niepelna sprawnoscia. Okres w ktorym mozna bezpiecznie obraczkowac piskleta dziuplakow, jest dluzszy niz u podobnych wielkoscia gartunkow wijacych gniazda otwarte. Piskleta zagniazdownikow, taki jak np. mewy, rybitwy, chwyta sie po opuszczeniu przez nie gniazd. Mozna je obraczkowac wlasnym typem obraczki juz w kilka godzin po wykluciu, lepiej jednak chwytac osobniki kilku- lub kilkunastudniowe. Piskleta niekturych zagniazdownikow (np lyslek, kaczek) maja po wykluciu noge tak mala ze odpowiednia dla doroslego ptaka obraczka spada przez zlozone przy plywaniu palce. Gatunki te mozna jednak obraczkowac specjalnie uksztaltowanymi obraczkami z wkladka z plasteliny. O ile pobraczkowanie pisklat nie wymaga na ogol specjalnego sprzetu (ewentualnie drzewolazy, drabine itp.) o tyle przy obraczkowaniu ptakow lotnych trzeba stosowac specjalne metody chwytania ptakow, wymagajace skomplikowanego i kosztownego wyposazenia. Ptaki zaobraczkowane jednak jako lotne daja wyzszy procent powrotow i umozliwiaja lepsze poznanie niektorych aspektow wedrowek ptakow. (...)

"Maly slowniki zoologiczny ptaki" WP
Busse 1991